Αποτέφρωση Νεκρού στην Ελλάδα: Διαδικασία, Δικαιολογητικά, Κόστος & Τι Γίνεται με την Τέφρα

Η αποτέφρωση, που συχνά αναζητείται και ως «καύση νεκρών», είναι η διαδικασία κατά την οποία η σορός οδηγείται σε ειδικά αδειοδοτημένο Κέντρο Αποτέφρωσης Νεκρών (ΚΑΝ).

Μετά την ολοκλήρωση της αποτέφρωσης, τα υπολείμματα των οστών υποβάλλονται σε ειδική επεξεργασία και κονιορτοποίηση και παραδίδονται ως τέφρα μέσα σε σφραγισμένη τεφροδόχο. Σύμφωνα με το Κέντρο Αποτέφρωσης Ριτσώνας, η τέφρα που παραδίδεται προέρχεται ουσιαστικά από τα οστικά υπολείμματα που παραμένουν μετά την αποτέφρωση και όχι από «στάχτη» με την καθημερινή έννοια της λέξης.

Η αποτέφρωση δεν αναιρεί την ανάγκη για έναν αξιοπρεπή αποχαιρετισμό. Ανάλογα με τις επιθυμίες του εκλιπόντος και της οικογένειας, μπορεί να προηγηθεί τελετή αποχαιρετισμού πριν η σορός οδηγηθεί στον χώρο αποτέφρωσης.

Ναι. Η αποτέφρωση νεκρών προβλέπεται από την ελληνική νομοθεσία εδώ και χρόνια και το σχετικό θεσμικό πλαίσιο έχει τροποποιηθεί και απλοποιηθεί μεταγενέστερα.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αλλαγή που επέφερε ο Ν. 5043/2023. Για την αποτέφρωση δεν απαιτείται πλέον η έκδοση ξεχωριστής άδειας αποτέφρωσης. Αρκεί η προσκόμιση στο Κέντρο Αποτέφρωσης της προβλεπόμενης ληξιαρχικής πράξης θανάτου, αφού προηγουμένως έχουν εκπληρωθεί οι σχετικές προϋποθέσεις.

Αυτό είναι χρήσιμο να διευκρινίζεται, επειδή ακόμη και σήμερα αρκετές παλαιότερες ιστοσελίδες αναφέρονται σε «άδεια αποτέφρωσης» σαν να αποτελεί ξεχωριστό υποχρεωτικό έγγραφο.

Για πολλά χρόνια η Ριτσώνα ήταν το μοναδικό λειτουργούν Κέντρο Αποτέφρωσης Νεκρών στην Ελλάδα. Το ΚΑΝ Ριτσώνας ξεκίνησε τη λειτουργία του στις 30 Σεπτεμβρίου 2019.

Η εικόνα αυτή έχει πλέον αλλάξει.

Σήμερα λειτουργεί επίσης το Κέντρο Αποτέφρωσης Νεκρών Υπερίων στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας, το οποίο παρέχει υπηρεσίες αποτέφρωσης σορών και οστών. Την ύπαρξη των δύο κέντρων επιβεβαιώνουν τόσο οι επίσημες ιστοσελίδες τους όσο και η ενημερωμένη καθοδήγηση της βρετανικής κυβέρνησης για άτομα που ζουν στην Ελλάδα.

Για οικογένειες στην Αθήνα και την Αττική, η Ριτσώνα εξακολουθεί πρακτικά να αποτελεί την εγγύτερη επιλογή.

Το Τελεταί Προμπονά μπορεί να οργανώσει τη μεταφορά της σορού και τις απαραίτητες διαδικασίες σε συνεργασία με το κατάλληλο Κέντρο Αποτέφρωσης.

Η σαφέστερη περίπτωση είναι όταν ο ίδιος ο άνθρωπος έχει δηλώσει όσο βρίσκεται εν ζωή ότι επιθυμεί να αποτεφρωθεί.

Η δήλωση μπορεί να έχει γίνει εγγράφως, ενώ το ΚΑΝ Ριτσώνας αναφέρει ότι η επιθυμία μπορεί να καταγραφεί με υπεύθυνη δήλωση με βεβαιωμένο γνήσιο υπογραφής ή με συμβολαιογραφική πράξη. Μπορεί επίσης να καθοριστεί εκ των προτέρων και ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος επιθυμεί να διαχειριστούν την τέφρα του.

Τι συμβαίνει όμως όταν δεν υπάρχει γραπτή δήλωση;

Το σημερινό Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών προβλέπει ότι, εάν ο θανών δεν έχει αφήσει σχετική δήλωση ή σημείωμα, μπορεί να προσκομιστεί έγγραφη δήλωση του/της συζύγου ή του/της εν ζωή συντρόφου με σύμφωνο συμβίωσης ή, κατά περίπτωση, συγγενών πρώτου ή δεύτερου βαθμού, με βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής.

Επομένως, η απουσία προγενέστερης γραπτής δήλωσης του εκλιπόντος δεν σημαίνει από μόνη της ότι η αποτέφρωση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί.

Η αποτέφρωση απαιτεί ορισμένα πρόσθετα δικαιολογητικά σε σχέση με τη συνήθη διαδικασία δήλωσης ενός θανάτου.

Με βάση το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών και τις πληροφορίες των Κέντρων Αποτέφρωσης, τα βασικά στοιχεία που πρέπει να υπάρχουν είναι:

• το ιατρικό πιστοποιητικό θανάτου και η ληξιαρχική πράξη θανάτου για αποτέφρωση,
• η έγγραφη δήλωση ή το σημείωμα του εκλιπόντος για την επιθυμία αποτέφρωσης ή, εφόσον δεν υπάρχει, η προβλεπόμενη δήλωση του συζύγου, συντρόφου ή συγγενών,
• η απαιτούμενη πιστοποίηση ιατροδικαστή ότι η αιτία θανάτου δεν χρειάζεται περαιτέρω ιατροδικαστική διερεύνηση και ότι έχουν αφαιρεθεί τυχόν ιατροτεχνικά μέρη που είναι ακατάλληλα για αποτέφρωση,
• τα στοιχεία ταυτοποίησης του εκλιπόντος και, όπου απαιτείται, τα σχετικά στοιχεία του προσώπου που αναλαμβάνει τη διαδικασία,
• η εντολή αποτέφρωσης που υποβάλλεται στο επιλεγμένο Κέντρο Αποτέφρωσης.

Η επίσημη διοικητική διαδικασία αναφέρει ότι η ληξιαρχική πράξη θανάτου, όταν πρόκειται να ακολουθήσει αποτέφρωση, συντάσσεται εντός τριών εργάσιμων ημερών από τον θάνατο.

Η πιστοποίηση του ιατροδικαστή είναι ιδιαίτερα σημαντική. Δεν αφορά μόνο την αιτία θανάτου, αλλά και την επιβεβαίωση ότι έχουν αφαιρεθεί τυχόν ακατάλληλα για αποτέφρωση ιατροτεχνικά μέρη.

Στην πράξη, το γραφείο τελετών αναλαμβάνει μεγάλο μέρος αυτού του συντονισμού, ώστε η οικογένεια να μην χρειάζεται να διαχειριστεί μόνη της όλες τις απαιτούμενες υπηρεσίες και επικοινωνίες.

Όταν η οικογένεια αποφασίσει ότι θα πραγματοποιηθεί αποτέφρωση, το πρώτο βήμα είναι η επικοινωνία με το γραφείο τελετών.

Το γραφείο αναλαμβάνει την παραλαβή και φροντίδα της σορού, τον έλεγχο των απαιτούμενων στοιχείων, τον συντονισμό για την έκδοση των απαραίτητων εγγράφων και την επικοινωνία με το Κέντρο Αποτέφρωσης.

Στη συνέχεια συντάσσεται η ληξιαρχική πράξη θανάτου για αποτέφρωση και εξασφαλίζεται η απαραίτητη πιστοποίηση του ιατροδικαστή.

Ακολουθεί ο προγραμματισμός με το ΚΑΝ και η μεταφορά της σορού με κατάλληλο φέρετρο και όχημα.

Εφόσον η οικογένεια το επιθυμεί και το Κέντρο προσφέρει τη σχετική δυνατότητα, μπορεί να πραγματοποιηθεί προηγουμένως τελετή αποχαιρετισμού. Το ΚΑΝ Ριτσώνας διαθέτει ειδική αίθουσα αποχαιρετισμού και αναφέρει ότι μπορούν να διοργανωθούν θρησκευτικές ή πολιτικές τελετές ανάλογα με τις επιθυμίες και τις προϋποθέσεις της οικογένειας.

Μετά την τελετή, η σορός οδηγείται στον χώρο αποτέφρωσης. Η τεχνική διαδικασία δεν παρακολουθείται από τους συγγενείς.

Όταν ολοκληρωθεί η αποτέφρωση και η επεξεργασία των οστικών υπολειμμάτων, η τέφρα τοποθετείται σε σφραγισμένη τεφροδόχο και εκδίδεται πιστοποιητικό αποτέφρωσης.

Η διάρκεια μπορεί να διαφέρει ανά εγκατάσταση και περίπτωση.

Το Κέντρο Αποτέφρωσης Ριτσώνας αναφέρει ότι η διαδικασία αποτέφρωσης μιας σορού διαρκεί περίπου 2 έως 3 ώρες, ενώ το Υπερίων αναφέρει ολοκλήρωση εντός περίπου δύο ωρών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η διαδικασία από τον θάνατο μέχρι την παράδοση της τέφρας ολοκληρώνεται μέσα σε λίγες ώρες. Προηγούνται η ληξιαρχική διαδικασία, η πιστοποίηση του ιατροδικαστή, ο προγραμματισμός και η μεταφορά στο Κέντρο Αποτέφρωσης.

Ο πραγματικός χρόνος επομένως εξαρτάται από την περίπτωση και τη διαθεσιμότητα των εμπλεκόμενων υπηρεσιών.

Δεν υπάρχει μία ενιαία τελική τιμή αποτέφρωσης που να μπορεί να ισχύσει για όλες τις οικογένειες.

Χρειάζεται να διαχωρίζουμε το τέλος που χρεώνει το ίδιο το Κέντρο Αποτέφρωσης από το συνολικό κόστος της υπηρεσίας.

Στο έντυπο εντολής αποτέφρωσης που είναι σήμερα διαθέσιμο στην ιστοσελίδα της Crem Services για τη Ριτσώνα αναγράφεται τέλος 629,03 € πλέον ΦΠΑ 24%, δηλαδή 780 € συνολικά.

Αυτό όμως δεν είναι το συνολικό κόστος που θα πληρώσει απαραίτητα η οικογένεια.

Για αυτό οι τιμές που διαφημίζουν διαφορετικά γραφεία τελετών δεν είναι πάντα άμεσα συγκρίσιμες: ένα ποσό μπορεί να αφορά μόνο τις υπηρεσίες του γραφείου, άλλο να περιλαμβάνει το τέλος του ΚΑΝ και άλλο να περιλαμβάνει επιπλέον μεταφορές ή παροχές.

Στο Τελεταί Προμπονά προτιμούμε να ενημερώνουμε την οικογένεια με βάση τις πραγματικές ανάγκες της συγκεκριμένης περίπτωσης και τις επιλογές που επιθυμεί.

Η αποτέφρωση περιλαμβάνεται στην επίσημη διαδικασία καταβολής εξόδων κηδείας του e-ΕΦΚΑ, εφόσον φυσικά πληρούνται οι προϋποθέσεις για τη συγκεκριμένη ασφαλιστική περίπτωση.

Το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών ονομάζει ρητά την υπηρεσία «Πληρωμή εξόδων κηδείας (ταφή ή αποτέφρωση)». Στην ηλεκτρονική διαδικασία, το γραφείο τελετών καταχωρίζει τα σχετικά παραστατικά και στη συνέχεια ο δικαιούχος υποβάλλει την αίτησή του.

Η διαχείριση της τέφρας αποτελεί ίσως το σημείο γύρω από το οποίο υπάρχει η περισσότερη παραπληροφόρηση.

Η ελληνική νομοθεσία δεν αφήνει απλώς την τέφρα χωρίς κανόνες στη διάθεση οποιουδήποτε. Το άρθρο 49Α του Ν. 4277/2014, όπως προστέθηκε με τον Ν. 4368/2016, προβλέπει συγκεκριμένους τρόπους διαχείρισης.

Καταρχάς, η τέφρα τοποθετείται υποχρεωτικά από το Κέντρο Αποτέφρωσης μέσα σε ειδικό δοχείο, την τεφροδόχο.

Στη συνέχεια μπορεί, σύμφωνα με τις νόμιμες επιλογές, να φυλαχθεί σε ειδικό τεφροφυλάκιο Κέντρου Αποτέφρωσης ή κοιμητηρίου, να ενταφιαστεί σε κοιμητήριο ή να ακολουθηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες διάθεσης ή διασποράς της τέφρας.

Αυτό είναι ένα σημείο στο οποίο χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Σε αρκετά ξένα άρθρα, αλλά και σε ορισμένες ελληνικές σελίδες, αναφέρεται ότι η οικογένεια μπορεί απλώς να κρατήσει την τεφροδόχο στο σπίτι.

Για αυτό δεν θα πρέπει να θεωρείται αυτονόητο ότι πρακτικές που επιτρέπονται σε άλλες χώρες επιτρέπονται με τον ίδιο τρόπο και στην Ελλάδα.

Ναι, προβλέπεται δυνατότητα μεταφοράς της τέφρας.

Ο Ν. 5043/2023 πρόσθεσε ειδική ρύθμιση σύμφωνα με την οποία επιτρέπεται η μεταφορά τέφρας από εταιρείες παροχής υπηρεσιών μεταφοράς, εφόσον βρίσκεται μέσα σε σφραγισμένη τεφροδόχο και συνοδεύεται από πιστοποιητικό αποτέφρωσης. Η ίδια διάταξη καλύπτει και τη μεταφορά με σκοπό την εξαγωγή της τέφρας στο εξωτερικό.

Εάν πρόκειται να πραγματοποιηθεί αεροπορικό ταξίδι, πρέπει επιπλέον να ελέγχονται οι κανόνες της συγκεκριμένης αεροπορικής εταιρείας, καθώς μπορεί να ζητούνται πρόσθετα έγγραφα ή συγκεκριμένος τρόπος συσκευασίας. Τόσο το ΚΑΝ Ριτσώνας όσο και το Υπερίων συστήνουν προηγούμενη επικοινωνία με την αεροπορική εταιρεία.

Η αποτέφρωση στην Ελλάδα μπορεί να πραγματοποιηθεί και όταν ο θάνατος έχει συμβεί εκτός Ελλάδας, όμως απαιτείται πρόσθετη τεκμηρίωση.

Ο Ν. 5043/2023 προβλέπει ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί η αντίστοιχη ληξιαρχική πράξη ή πράξη θανάτου αλλοδαπής αρχής, νόμιμα μεταφρασμένη στα ελληνικά, μαζί με την αντίστοιχη ιατροδικαστική πιστοποίηση και, όταν η σορός εισάγεται στην Ελλάδα, την πράξη της αρμόδιας ελληνικής αρχής περί νόμιμης εισαγωγής της.

Πρόκειται επομένως για διαφορετική περίπτωση από τον συνήθη επαναπατρισμό για ταφή και χρειάζεται σωστός συντονισμός μεταξύ των αρχών, της χώρας προέλευσης, του γραφείου τελετών και του Κέντρου Αποτέφρωσης.

Ναι. Η αποτέφρωση οστών μετά από εκταφή αποτελεί ξεχωριστή δυνατότητα.

Αντί τα οστά να παραμείνουν σε οστεοφυλάκιο μετά την ανακομιδή, η οικογένεια μπορεί να επιλέξει την αποτέφρωσή τους, εφόσον ακολουθηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία.

Τα Κέντρα Ριτσώνας και Υπερίων παρέχουν υπηρεσίες αποτέφρωσης οστών. Για την περίπτωση αυτή απαιτούνται διαφορετικά έγγραφα από εκείνα που απαιτούνται για την αποτέφρωση μιας σορού, μεταξύ των οποίων στοιχεία σχετικά με την εκταφή και τη μεταφορά των οστών.

Η αποτέφρωση οστών συνδέεται άμεσα με τη διαδικασία της εκταφής και ανακομιδής οστών, την οποία έχουμε αναλύσει ξεχωριστά στον σχετικό οδηγό μας.

Δεν υπάρχει μία επιλογή που να είναι κατάλληλη για κάθε άνθρωπο ή κάθε οικογένεια.

Για ορισμένους η ταφή αποτελεί σημαντικό μέρος της θρησκευτικής και οικογενειακής παράδοσης. Για άλλους, η αποτέφρωση αποτελεί συνειδητή προσωπική επιθυμία ή έναν διαφορετικό τρόπο διαχείρισης της σορού μετά τον θάνατο.

Η επιλογή καλό είναι να αντιμετωπίζεται με σεβασμό στις πεποιθήσεις και, όπου είναι γνωστή, στη βούληση του εκλιπόντος.

Εάν υπάρχει επιθυμία για συγκεκριμένη θρησκευτική τελετή πριν από την αποτέφρωση, συνιστάται να προηγηθεί συνεννόηση με τη σχετική θρησκευτική αρχή ή τον ιερέα, καθώς οι θρησκευτικές πρακτικές και οι προϋποθέσεις δεν ταυτίζονται με το κρατικό νομικό πλαίσιο της αποτέφρωσης.

Για την οικογένεια, η μεγαλύτερη δυσκολία συνήθως δεν βρίσκεται στην ίδια την τεχνική διαδικασία της αποτέφρωσης αλλά στις ενέργειες που πρέπει να γίνουν από τη στιγμή του θανάτου μέχρι την ολοκλήρωσή της.

Το Τελεταί Προμπονά, με έδρα το Γαλάτσι, μπορεί να αναλάβει τον απαραίτητο συντονισμό για αποτέφρωση νεκρού, συμπεριλαμβανομένης της παραλαβής και φροντίδας της σορού, της καθοδήγησης για τα δικαιολογητικά, της συνεννόησης με τις αρμόδιες υπηρεσίες και το Κέντρο Αποτέφρωσης, της κατάλληλης μεταφοράς και της οργάνωσης της τελετής αποχαιρετισμού σύμφωνα με τις επιθυμίες της οικογένειας.

Μπορούμε επίσης να βοηθήσουμε σε περιπτώσεις αποτέφρωσης οστών μετά από εκταφή και στη συνέχεια με τις προβλεπόμενες επιλογές διαχείρισης ή μεταφοράς της τέφρας.

Στόχος μας είναι η πλήρης ανάληψη των απαραίτητων διαδικασιών, ώστε η οικογένεια να έχει σαφή ενημέρωση και ουσιαστική υποστήριξη σε κάθε βήμα.